پیاز گیاهی از سرده سیر در زیرتیره پیازیان از تیره نرگسیان است.پیاز از قدیمی‌ترین سبزیها و صیفی‌جات خوراکی در دنیا و ایران است که خاستگاه آن را در ایران و افغانستان ذکر کرده‌اند. این محصول سه هزار سالقبل از میلاد مسیح در مصر کشت می‌شده‌است و بر اساس برخی اسناد کارگرانی که در ساختن اهرام مصر فعالیت می‌کرده‌اند از پیاز به عنوان غذای اصلی استفاده می‌کردند. پیاز به خانواده آلیاسه (Alliaceae) متعلق است و گیاهی است دو ساله با رشد بوته‌ای ضعیف، برگ‌های استوانه‌ای شکل توخالی که در سال اول با توجه به طول روز مورد نیاز خود تشکیل سوخ یا پیاز (Bulb) داده و در سال دوم با کشت سوخها و پس از ظهور ساقه (های) گل دهنده و چترها تولید بذر می‌نماید. مهم‌ترین فاکتورهای محیطی مؤثر در تشکیل سوخ درجه حرارت و طول روز است و بر این اساس رقمهای پیاز به سه گروه شامل ارقام روز بلند، روز متوسط و روز کوتاه تقسیم‌بندی می‌شوند. اهمیت این موضوع در تعیین زمان مناسب کاشت است به‌طور مثال برای کاشت ارقام روز بلند مانند پیاز قرمز قرمزایلخچی به‌طور معمول فروردین ماه اقدام به کاشت می‌شود.

۱۵نکته در مورد پیاز

۱-پیاز گیاه چندساله است که ارتفاع این گیاه تا یک متر می رسد دارای پوستی لایه لایه به رنگ‌های سفید، زرد کمرنگ و صورتی مایل به ارغوانی است.
۲- مهم‌ترین اثرات دارویی پیاز در بیماری‌های قلبی-عروقی، دیابت، تنفسی، سرطان و میکروبی است.

۳- اثرات ایده‌آل پیاز در کاهش امراض قلبی-عروقی مربوط به مواردی از جمله کاهش چربی خون؛ کاهش کلسترول و تری‌گلیسیرید؛ کاهش چسبندگی پلاکت‌ها و افزایش فیبرینولایزن می‌باشد. اصولا این خواص در پیاز خام به مراتب بیشتر از پیاز پخته و سرخ‌شده وجود دارد؛ چرا که اجسام مؤثر در پیاز مواد گوگردی هستند که با حرارت تبخیر و تجزیه می‌شوند.

۴- عصاره پیاز روی سلول‌های سرطانی اثر سمی ایجاد می‌کند. این مسأله در پژوهش‌های داخل و خارج از بدن حیوانات مطالعه شده است.

۵- اثرات ضددیابت پیاز در آزمایش‌های کلینیکی در مقایسه با داروهای فن‌فورمین و تولبوتامید چشمگیر است

۶- در طب عوام از پیاز برای درمان آسم، سرفه، سیاه‌سرفه و دیگر مشکلات تنفسی استفاده می‌کنند. اثر ضدآسم پیاز در پژوهش‌های جدید به اثبات رسیده است. این پژوهش‌ها نشان می‌دهد، که اثر ضدآسم پیاز نسبتا قوی بوده و به نظر می‌رسد مربوط به ترکیباتی چون کورستین و ایزوتیوسیانات‌های موجود در آن باشد

۷- پیاز دارای خواص ضدمیکروبی، ضدقارچی و ضدکرم می‌باشد. این آثار در پیاز ضعیف‌تر از سیر است؛ در عوض، میزان مصرف پیاز به مراتب از سیر بیشتر است

۸- در زمان مصرف پیاز، تعدادی از باکتری‌های مؤثر بر پوسیدگی دندان، از جمله استرپتوکوک‌موتانس، استرپتوکوک سبرینوس و پروفی روموناز جینجیوالس کاهش چشمگیری پیدا می‌کنند و بنابراین در جلوگیری از پوسیدگی دندان مؤثر است

۹- پیاز دارای اثر ضدقارچ بر روی تعدادی از جمله میکروسپوریوم کانیس، میکروسپوریوم ژیپسئوم، آسپرژیلوس فلاوس، پنی‌سیلیوم‌پوبروم و . . . می‌باشد که عمدتا مربوط به ترکیبات گوگردی آن است. ۱۰- اثرات مهم دیگر پیاز عبارتند از: ضداکسیدان، ضدحساسیت، ضدورم و التهاب، هضم‌کننده غذا و رفع بی‌اشتهایی، درمان زخم‌ها، واریس و آکنه. به طور خلاصه دانشمندان معتقدند که با یک رژیم غنی از پیاز می‌توان با بسیاری از امراض شایع و مهم قرن بیست و یکم مبارزه کرد

۱۱- برای استفاده از اثرات دارویی مذکور، روزانه ۵۰ تا ۱۵۰ گرم پیاز خام یا آب این مقدار و یا حدود ۲۰ گرم پیاز به صورت خشک باید مصرف شود

۱۲- بوی پیاز مربوط به مواد گوگردی و همچنین بیشتر آثار دارویی آن نیز مربوط به همین مواد است. این مواد در اثر حرارت تبخیر یا تجزیه می‌شوند، بنابراین، خواص پیاز پخته و به ویژه سرخ کرده به مراتب کمتر از پیاز خام است

۱۳- پژوهش‌های چندانی روی پیاز با رنگ‌های مختلف (سفید، زرد کمرنگ و صورتی)، پیاز تازه و کهنه، پیازهای با شدت تندی و بوی مختلف صورت نگرفته است، ولی در مجموع می‌توان گفت که خواص اصلی همه آن‌ها تا حد زیادی مشابه است؛ فقط در میزان مواد مؤثر کمی با یکدیگر اختلاف دارند

۱۴- پیاز باید در جای خنک، خشک، تاریک و در یک لایه کیسه‌های سوراخ‌دار در محلی که جریان هوا برقرار باشد، نگهداری شود

۱۵- علت روان شدن اشک از چشم در موقع خرد کردن پیاز این است که وقتی سلول‌های پیاز پاره می‌شوند، آنزیم‌های آلیناس باعث شکسته شدن آمینواسید سولفوید شده و تولید اسید سولفنیک می‌کند.

مصرف پياز در بارداري:

پیاز حاوی اسیدآمینه های متیونین و سیستئین، اسیدفولیک و ویتامین های K، B1، B6 و C می باشد.

حفظ چربی مناسب در زمان بارداری، پایین آوردن قند خون و پیشگیری از دیابت زمان بارداری، جلوگیری از نقص لوله عصبی در نوزاد، سم زدایی از بدن و بالاخره افزایش سطح ایمنی مادر در حین بارداری از جمله مزایایی است که برای مصرف پیاز در دوران بارداری ذکر شده است.

البته مصرف زیاد آن می تواند منجر به سوزش سر دل شود.

البته تهوع، استفراغ، آبریزش بینی،  خشکی پوست و حتی در موارد شدید شوک آنافیلاکسی از عوارض جانبی مصرف پیاز برای کسانی است که نسبت به پیاز آلرژی دارند.

تذكرات مهم:

  • حتماً شنیده‌اید كه در قدیم برای اینكه كسی از اسرار علمی سر درنیاورد آنها را با مركب نامرئی می‌نوشتند و مركب نامرئی چیزی غیر از آب پیاز نیست‌.
  • در خاتمه برای اینكه بوی پیاز شما را ناراحت نكند و اشك از چشمان شما جاری نشود می‌توانید پیاز را زیر آب شیر پوست بگیرید یا اینكه پیاز را در داخل ظرف بزرگ آب قرار دهید و در آب آن را پوست بكنید‌.
  • پیاز خام فعالیت معده را زیاد می‌كند و در نتیجه ترشح اسید كلریدریك را تشدید می‌كند‌. بنابراین كسانی‌كه ناراحتی معده دارند ممكن است سوزش و درد در معده خود حس كنند‌. این‌گونه اشخاص باید پیاز پخته مصرف كنند كه ترشحات دستگاه هاضمه را منظم كرده اشتها را زیاد و دل درد و نفخ معده را درمان می‌كند‌.
  • برای آنكه پیاز زود هضم شود و آنهائی كه معده حساس دارند بتوانند آنرا بخورند و از خواص آن استفاده كنند باید موقع پختن پیاز مقداری شكر روی آن بریزید و این عمل هضم پیاز را آسان‌تر خواهد كرد‌.
  •  اگر از بوی پیاز ناراحت می‌شوید می‌توانید بعد از خوردن پیاز برای رفع بوی آن باقلا پخته و یا گردوی پخته و یا نان سوخته بخورید‌.
  • ترکيب‌هاي سمي و مسموميت‏زايي در جوانه پياز وجود دارد که مي‏تواند سرطان‌زا باشد، بنابراين از مصرف پياز  جوانه‌زده پرهيز کنيد يا اينكه قسمتي از آنها را كه جوانه ندارد، مصرف كنيد.

مضرات:

  •  پیاز چون گرم است برای كسانی‌كه طبع گرم دارند مضر است و اسراف در خوردن آن موجب فراموشی و سردرد می‌شود‌.
  • از مصرف پیاز در دوره شيردهي بپرهیزید زیرا علاوه بر نفخ زا بودن تاثیرات زیادی بر طعم شیر داشته تا جایی كه با بدبو و بدطعم كردن شیر موجبات امتناع شیرخوار از مصرف شیر را فراهم خواهد كرد.
  • مصرف زیاد آن می تواند منجر به سوزش سر دل شود.

منبع: سلامتکده