همگامی ایران با دنیا در کاربرد لیزر

لیرز این نور کوچک اما پرکاربرد، امروزه به عنوان یکی از اجزای لاینفک در درمان بیماری‌ها به کمک پزشکان آمده است.

کاربرد لیزر در ایران به استاندارد جهانی نزدیک است تمام هدف پزشکان و دانشمندان عرصه پزشکی تلاش برای جلوگیری از بروز بیماری‌ها و همچنین درمان بیماری‌ها با ابزاری مطمئن و کم‌خطر، ارزان و کم‌عارضه برای بیماران است و در این راه از تمام علوم و تجهیزات کمک می‌گیرند.

در مصاحبه با دکتر شهرام اخلاق‌پور، فلوی فوق‌تخصص رادیولوژی اینترونشنال، شما را با کاربردهای جدید لیزر در درمان بیماری‌های دیسک مهره آشنا می‌کنیم:

▪ کاربرد لیزر در درمان بیماری‌های دیسک چگونه است؟

استفاده از لیزر در درمان دیسک دو نوع است: نوع اول، استفاده از لیزر بدون استفاده از آندوسکوپی است. در این روش، سوزن نازکی وارد دیسک می‌شود و با استفاده از لیزر، محتویات درون دیسک تبخیر می‌شود تا فشار داخل دیسک کم شود.

این کار سال‌هاست که انجام می‌شود اما آمارها نشان می‌دهد که فقط ۲۰ درصد از افرادی که به بیماری دیسک مبتلا می‌شدند، به این درمان جواب می‌دادند و ۸۰ درصد باقی‌مانده باید روش‌های دیگر مثل جراحی را انتخاب می‌کردند. متاسفانه وقتی این روش وارد ایران شد، بیشتر بیماران را بدون توجه به ارزشمند بودن روش برای بیمار،‌ تحت این روش قرار دادند و بیماران بسیاری بی‌دلیل لیزر دیسک شدند و چون درمان نشدند، این روش بدنام شد.

▪ این ۲۰ درصد را چه کسانی شامل می‌شدند؟

اینها آن دسته از بیماران هستند که دیسک آنان بیرون زده و روی لیگامان خلفی که جلوی دیسک را گرفته، فشار وارد می‌کند اما لیگامان آسیب ندیده و نیز دیسک پاره نشده است و تنها به علت فشاری که به دیسک وارد شده است،‌ فشار داخل دیسک بالا رفته است.

لیرز، جلوی قطعه بیرون زده را خالی می‌کند و به این ترتیب فشار داخل دیسک کم می‌شود و آن بیرون‌زدگی به حالت اول خود برمی‌گردد اما اگر دیسک پاره شده باشد، عملا فشار دیسک بالا نیست و لیزر کردن دیسک کمکی به این بیماران نمی‌کند.

▪ پارگی دیسک را چگونه تشخیص می‌دهید؟

کاری که باید کرد، این است که پس از ورود سوزن به داخل دیسک، مقداری ماده حاجب به درون دیسک تزریق می‌شود. اگر فشار دیسک بالا باشد،‌ با تزریق ماده حاجب درد بیمار افزایش می‌یابد، ضمن این‌که تصویربرداری به وسیله سی‌تی.اسکن انجام می‌شود اما اگر دیسک پاره باشد، هیچ تفاوتی در درد بیمار ایجاد نمی‌شود.

▪ این روش در دیسک‌های حاد کاربرد بیشتری دارد یا در دیسک‌های مزمن؟

هرچه دیسک حادتر باشد،‌ بهتر به درمان جواب می‌دهد. چون در دیسک مزمن، کم‌کم به مروز زمان فشار دیسک کم می‌شود و عملا لیزر دیسک مزمن ارزشی ندارد. همچنین چون در قطعه بیرون زده چسبندگی ایجاد می‌شود، به راحتی به عقب برنمی‌گردد. بحث مهم درباره افراد کاندید لیزر این است که اگر این افراد شش هفته استراحت مطلق داشته باشند بهبود می‌یابند و این حرف کاملا صحیح است. لیزر در این افراد از منظر اقتصادی و زمان مهم است چون با انجام لیزر بیمار به سرعت به کار برمی‌گردد و نیازی به استراحت مطلق ندارد. ضمن این‌که لیزر دیسک امکان عود دوباره را کمتر می‌کند.

▪ مدل دوم استفاده از لیزر در درمان دیسک چگونه است؟

در این مدل،‌ تکنیک کمی پیشرفته‌تر شده و فیبر لیزر را به یک آندوسکوپ قابل انعطاف متصل کرده‌اند. وقتی که سوزن وارد دیسک می‌شود، می‌تواند به سمت قطعه بیرون زده بچرخد و فقط همان قطعه را که عامل فشار است لیزر کند. این نوع درمان نسبت به روش اول بسیار گران‌تر است چون باید از لیزری استفاده شود که برد کوتاهی داشته باشد چون باید به سمت قطعه بیرون زده که به طرف نخاع است، شلیک شود و نباید به نخاع آسیبی وارد کند.

▪ در نسل سوم، چه تفاوت‌هایی نسبت به مدل‌های قبل ایجاد شد؟

در نسل سوم بیشتر توجه به این مساله شده است که به جای انجام جراحی باز و بریدن استخوان مهره، به کمک حفره‌های طبیعی مهره‌ها یعنی سوراخ دو طرف مهره که عصب‌های نخاعی از آنجا بیرون آمده است، وارد کانال نخاعی بشویم که به آن فورامنسکوپی می‌گویند و یا از جایی که استخوان نداریم و لیگامان است،‌ از طریق سوراخ کردن لیگامان وارد دیسک شویم. این جدیدترین روش در درمان دیسک است.

▪ مزایای این روش نسبت به روش‌های قبلی چیست؟

وقتی که با آندوسکوپ وارد می‌شویم، به‌طور کامل بر قسمت‌های دیگر اشراف داریم. دوربین‌های دیجیتال قوی به ما کمک می‌کنند که نخاع و دیسک را به خوبی ببینیم. لیزر نیز در این روش کمک بسیاری به ما می‌کند. پس از دیدن با آندوسکوپ، قسمتی که لازم است لیزر می‌کنیم و یا همان قطعه بیرون زده را می‌بریم و جدا می‌کنیم و جای پارگی دیسک را با لیزر جوش می‌دهیم و به این صورت محل بریدگی را ترمیم می‌کنیم. قطعه جدا شده را نیز به طور کامل خارج می‌کنیم. در اندوسکوپی، لیزر سه کاربرد دارد:

۱) در صورت خون‌ریزی، به کمک لیزر جلوی خون‌ریزی را می‌گیریم.

۲) از خاصیت برش و تبخیر کردن دیسک به وسیله لیزر استفاده می‌کنیم.

۳) پس از انجام برش، از خاصیت جوش دادن و ترمیم کنندگی لیزر استفاده می‌کنیم.

▪ یکی از مشکلات در بیماری‌های دیسک، وجود هارددیسک در منطقه دچار درگیری است آیا با استفاده از لیزر می‌توان به این بیماران نیز کمک کرد؟

یکی از کاربردهای لیزر در اندوسکوپی، بحث برداشتن هارددیسک و استخوان‌های اضافی و مزاحم به نام استئوفیت است. هارددیسک همان ضایعات استخوانی اضافه است که به طور معمول در افراد مسن ایجاد می‌شود و گاهی در جوانان نیز دیده می‌شود. این ضایعات استخوانی اضافه بر اثر ضربات مکرر یا شدیدی که به بدنه مهره وارد می‌شود، به مرور زمان تشکیل می‌شود. اگر هارددیسک تشکیل شده باشد، با آندوسکوپ و پنس نمی‌توان آنها را برداشت و انجام چنین کاری با کمک آندوسکوپ،‌ کاری خطرناک است چون امکان دارد که به نخاع آسب برساند. یکی از بهترین روش‌های برداشت هارددیسک به کمک لیزر است. لیزرهایی وجود دارد که برای انجام سنگ شکنی در اورولوژی کاربرد دارند. از همین لیزرها برای از بین بردن این استخوان‌های اضافه می‌توان استفاده کرد. یعنی هنگامی که در اندوسکوپی آن زایده را می‌بینیم،‌ لیزر را روی آن گذاشته و به طرفش شلیک می‌کنیم، در نتیجه آن زایده به طور کامل تبخیر می‌شود و حتی نیاز به خارج کردن نیز ندارد. خوشبختانه وضعیت کاربرد لیزر در ایران به استاندارد جهان نزدیک است و چیزی از دنیا عقب نیستیم. با کمک این امکانات، بسیاری از جراحی‌های دیسک با کمک لیزر انجام می‌شود.

▪ به غیر از دیسک و هارددیسک، اگر یک اثر فشاری مثل یک تومور روی نخاع باشد، استفاده از لیزر به درمان کمک می‌کند؟

بله، می‌شود از لیزر استفاده کرد اما مشکل این است که تومورها مثل دیسک‌ها کوچک نیستند و به طور معمول از جسم مهره یا نخاع می‌آیند که از سوراخ‌های کوچک طبیعی مهره نمی‌توان وارد آن شد. به همین دلیل باید یک قسمت از استخوان مهره را برداشت.

اما برای برداشتن و برش دادن و بندآوردن خون‌ریزی، لیزر کاربرد فراوانی در جراحی‌ها دارد. لیزر مثل یک تیغ جراحی عالی است که به اندازه دلخواه جراح و بسیار ظریف برش می‌‌زند.